به مناسبت یکسالگی مجله جن و پری
ظرف چند سال گذشته پدیده مجلات ادبی اینترنتی در ایران، از یک سو به دلیل محدودیت های زیادی که برای مجلات مکتوب ادبی به واسطه شرایط سانسور و مشکلات مالی به وجود آمده، واز سوی دیگربا توجه به تنوعی که اینترنت به سبب موقعیت خاص خود میتواند در ارائه نوشتههای ادبی داشته باشد، و همینطور آزادی نسبی موجود در این فضا، وامکان دسترسی نامحدود از تمام نقاط دنیا به آن، نظر مساعد بخش وسیعی از هنرمندان حرفهای و مخاطبان را به خود جلب کرده است.
دو هفته نامه ادبی جن و پری با مسئولیت میترا الیاتی( داستان نویس)، یکی از جدیترین مجلات ادبی اینترنتی فارسی زبان است، که با اینکه یکسال بیشتر از آغاز فعالیت آن نمیگذارد، اما به دلیل جدیت و تنوعی که در ارائه مطالب خود دارد و همینطور ترتیب منظم انتشار، مخاطبان زیادی را به خود جلب کرده است. این نوشته بهمناسبت یکمین سالگرد افتتاح این نشریه قصد دارد به امکانات و آسیبهایی که این موقعیت «نو» میتواند در قبال ادبیات از خود بروز بدهد، بپردازد
هرچند امکان اینترنت باعث شده تا سد محدودیت مجلات ادبی چه در انعکاس محتوایی و چه شکلی؛ که نویسندگان زیادی را دچار بیمیلی و افت در آثارشان کرده، برداشته شود، اما از سوی دیگر با فراهم آوردن بستری برای ارائه هر نوع نوشتهای تحت عنوان ادبیات، به خصوص شناخت مخاطب عام و همینطور انتخاب مخاطب خاص را با توجه به محدودیت زمان و نحوه خاص خواندن مطالب در این فضای انتزاعی دچار مشکل کرده است. اگر چه حق مسلم هر علاقهمند به ادبیات میباشد که مسیر زیست خود را در صورت تمایل به سمت حرفهای شدن به پیش ببرد، اما نا گفته پیداست اگر این پیشرفت به قیمت از دست رفتن کیفیت شناخت مخاطب باشد، چنین فضائی همان کاری را با ادبیات جدی انجام میدهد که نوع رمانها و داستانهای بی کیفیت وبازاری یا شعرها و نثرهای عاطفی مبتذل و سیاسی با نوع جدی خود طی فرایند پایین آوردن سطح توقع مخاطبان، انجام داده اند.
و از اینجاست که نقش نشریاتی که توسط نویسندگان و شاعران جدی اداره میشوند، در این رسانه نوظهور روشن میشود. حساسیت در انتخاب، سعی در معرفی مطلوب نشریه خود به عنوان فضائی که مخاطب عام با اطمینان از روبرو شدن با آثاری با کیفیت هنری مطلوب میتواند وارد آن میشود، و ایجاد اطمینان خاطر برای مخاطب حرفهای در انتخاب و صرف وقت خود برای مطالعه در این فضا؛ مهمترین رسالت مدیران مجلات اینترنتی است.
موضوع نازل بودن معیارهای انتخاب، و حساس نبودن مدیران مجلات ادبی در این سالها؛ به دلیل حرفه نبودن ادبیات در ایران؛ و طبعاً خالی بودن آن از شرایط تامین مالی برای نویسندگان و شاعران، شاید مهمترین عامل بروز بحرانهای مختلف در شناخت ما از ادبیات جدی و بیرونق شدن آن در شرایط عمومی جامعه بوده است. البته تمایل شدید ادبیات ایران به تجربی شدن اگرچه در پایین آمدن اقبال عمومی نسبت به آن بیتاثیر نبوده، اما نداشتن حساسیت و دقتی روشن در انتخابها هم همانطور که گفته شد در شدت یافتن این موضوع تاثیر فراوان داشته است.
حال اگر اینترنت نیز؛ به عنوان فضایی آزاد و نوظهور؛ در بخشی که به ادبیات می پردازد، نتواند تفاوت ابتذال ادبی را در پدیده شاعران و نویسندگان گه گاهی و نو آمده، نقد گونههای سطحی و بیکیفیت، سوء استفادههای جاه طلبانه از ادبیات به عنوان دم دستیترین امکان برای کسب وجاهت و موقعیت اجتماعی؛ با ادبیات جدی و مطرح روشن کند، بیشک همان آسیبی که کاسب کاریهای ژورنالیستی با افزایش تعداد روزنامهها و نشریات زرد در این سالها؛ با سهلانگاری و بیمبالاتی در انتخاب مسئولین بخش ادب و فرهنگ؛ متوجه خبرنگاران حرفهای ادبی کرده است، باعث میشود. یعنی لوده و بیشخصیت کردن کسانی که با صرف وقت و انرژی زیاد و تحمل مشقتهای فراوان؛ شغل کم درآمد، پر استرس و بی پشتوانه ی نویسندگی دارند.
مسئولین سایتهای حرفهای ادبی باید در نظر داشته باشند که با عوض شدن صورت تامین هزینههای سنگین مادی بهعنوان اولین اولویت برای چاپ یک مجله ادبی، موضوع وظیفه سخت حرفهای؛ حرفه نویسندگی؛ و دفاع از جایگاه آن مطرح است. و هر گونه سهلانگاری در این رابطه پیش از همه به خود ایشان آسیب خواهد زد.
مجله ادبی جن وپری در این یکسال؛ خصوصاً چند ماه اخیر؛ با انتخاب رویهای منظم برای انتشار و دقت در کیفیت آثار ارائه شده، بیشک یکی از مجلات ادبی است که میتواند برای آشنائی با آثار نویسندگان و شاعران حرفهای، کمکی قابل اطمینان برای مخاطبان جدی ادبیات محسوب شود. بخش ترجمه این نشریه با استفاده از مطالب دسته اول در حوزه شعر, نقد و داستان بسیاری را به خود جلب کرده است. همینطور، پرداختن به موضوعات روز ادبی از دیگر بخشهای پربار این مجله است.
ولی تداوم هر نشریه اینترنتی با توجه به قابل برگشت نبودن هزینههای جاری آن وابسته به نکات زیر میباشد:
1- در نظر داشتن این موضوع از طرف نویسندگان و شاعران حرفهای که ارائه نمونهای از جدیدترین آثار ایشان در چنین سایتهایی برای مطالعه و معرفی اثر، به بالا رفتن فروش کتابهای ایشان با توجه به کثرت بازدید کنندگان و تنوع آنها کمک بسیاری می کند.
2- مخاطبان پیگیر و علاقهمند حتماً باید مسئولین چنین سایتهایی را در معرفی و جلب بازدید کننده، یاری کنند.
3- مخاطبان با ارائه نظرات خود و ایجاد فضائی زنده و پویا باید به بالا رفتن انگیزه نویسندگان حرفهای جهت ارائه آثارشان و همینطور رغبت دیگر مخاطبان برای پیگیری اثرکمک کنند.
4- مسئولین نشریات اینترنتی باید به شدت با نشر اکاذیب، توهین به شخصیتهای ادبی، شایعه پراکنی، بیمبالاتی در ارائه نظرات، سرقت ادبی برخورد کرده، و تحت هیچ شرایطی مجله خود را مبدل به فضایی برای طرح اینگونه مباحث نکنند.
در پایان این نوشته میتوان گفت؛ دور از ذهن نیست روزی که در صورت محقق شدن دقت و شرایط فوق مجلات ادبی اینترنتی، بتواند با جلب مخاطبان بسیار و شکستن سد سانسور و تهدید موجود علیه ادبیات جدی، و همینطور بسترسازی برای جهانی شدن این ادبیات و به وجود آمدن فضای مناسب برای خوانده شدن و ارائه آثار نویسندگان حرفهای، اعتماد عمومی را مجدداً جلب کرده و سطح سلیقه مخاطبان ادبی را ارتقاع ببخشند .